سدها و بندها در استان قم

جهت مهار آبهاي سطحي استان قم حدود ۶ بند انحرافي ۱۹ دي، بند انحرافي كرمجگان، سد انحرافي زواريات، حاجي آباد، سفت، خديجه خاتون و پنج سد به نام‌هاي سلفچگان، كبار، غدير ساوه، پانزده خرداد و سد شاه اسماعيل احداث گرديده است. سه سد مخزني نسبتا مهم به نام‌هاي سد امام زاده اسماعيل و سد كبار بر روي رود بيرقان و سد سنجگان بر روي رود سلفچگان از شعبات رود قمرود ساخته شده‌اند كه هدف از ساخت آنها تامين آب كشاورزي و تغذيه  سفره‌هاي زيرزميني نواحي اطراف خود مي‌باشد. سدهاي انحرافي نسبتا مهمي نيز در سطح استان بر روي رودهاي مختلف زده شده است كه هدف از تاسيس آنها انحراف آب رودها به كانال‌هاي آبياري در زمين‌هاي زراعي است. يك سد مخزني مهم از نوع خاكي در خارج از استان قم به نام سد ۱۵ خرداد نيز در سال‌هاي اخير بر روي رودخانه ي قمرود در عباس آباد واقع در محور دليجان ساخته شده است كه در سال ۱۳۷۳ مورد بهره برداري قرار گرفت و به طور متوسط ۲۰۰ ميليون متر مكعب آب در سال كنترل گرديده است.

هدف از ساخت آن علاوه بر تامين آب كشاورزي، آب شرب مورد نياز شهر قم نيز بوده است. زيرا در قمرود و در بخش عليا تا ناحيه ي نيزار شيرين مي باشد اما بعد از آن به دليل عبور از روي تشكيلات گچي و نمكي شور است.

جدول زير مشخصات فني تعدادي از سدها و بندهاي استان قم را به نمايش در آورده است

؟؟؟؟؟؟؟؟؟ سدهاي مخزنی امامزاده اسماعيل، سد کبار و سد سنجگان و سد وشنوه با هدف تامين آب کشاورزی و تغذيه سفره های آب زيرزمينی(آبخيز داري) نواحی اطراف احداث شده است. سدهای انحرافی نسبتآ مهمی نيز در سطح استان استان بر روی رودهای مختلف به منظور انحراف آب رودها به کانالهای آبياری در زمينهای کشاورزی زده شده است. سد کبار، از جمله آثار ثبتی ميراث فرهنگی و گردشگری استان قم است و بر اساس شواهد، قديمی ترين سد قوسی جهان محسوب ميشود. يکی ديگر از سدهای مخزنی سد پانزده خرداد است که اين سد، اگر چه در خارج از استان احداث شده، هدف از ساخت آن  تامين آب آشاميدنی مورد نياز  مردم قم بوده است در وهله بعد تامين آب کشاورزي 8000هکتار از اراضي کشاورزي  را شامل مي‌شود اين سد نقش مهمي در مهار آب سيلابها دارد سد از دو قسمت سد بتوني اصلي و بازوي خاکي تشکيل شده است در پشت سد درياچه اي با طول 12کيلومتر تشکيل شده که البته از جاذبه‌هاي شهر دليجان نيز محسوب مي شود ماهيگيري و قايقسواري با کسب مجوز امکان پذير است. در نزديکي سد تصفيه خانه اي ساخته شده است که سالانه 40ميليون متر مکعب آب درياچه سد 15خرداد را تصفيه و از طريق خط لوله به شهرستان قم انتقال مي دهد . در خصوص سد کبار در جاذبه هاي تاريخي سخن به ميان خواهد آمد.

 

مشخصات سدهاو بندهاي استان قم

 

نام سد	نوع سد	نام رودخانه	حجم آبگير (ميليون متر مكعب)	طول تاج (متر)	ارتفاع (متر)	هدف ساخت
15 خرداد	خاكي ناهمگن	قمرود	200	310	57	براي مشروب كردن اراضي كشاورزي و مزارع  منطقه و اطراف رودخانه و تامين آب مشروب شهرستان قم
كبار	قوسی	بيرقان (كبار)	يك	88	22	ذخيره ي آب و تغذيه چاه قنات هاي اطراف
امام زاده اسماعيل	بتوني	بيرقان (كبار)	1/0	53	15	سد مخزني و استفاده از آن جهت كشاورزي
سنجگان	بتوني	سلفجگان از شعبات قمرود	2/0	6	3	سد مخزني و استفاده از آن جهت كشاورزي
بند طينوج	بتوني	طينوج از شعبات قره چاي	بند انحرافي	**	5	جهت انحراف آب به كانال كشاورزي
بندجنگل	سنگي خاكي	قمرود	بندانحرافي	**	5	جهت انحراف آب به كانال كشاورزي
بند حسن آباد خلجستان	بتوني	حسن آباد از شعبات قمرود	بند انحرافي	6	2	جهت انحراف آب به كانال كشاورزي
ديزيجان	بتوني	ديزيجان از شعبات قمرود	بندانحرافي	10	2	جهت انحراف آب به كانال كشاورزي

 

 

تاریخچه ساخت پلهای قم

به دليل وجود رودخانه قمرود يا اناربار در کنارشهر قم_ آن زمان_ و ضرورت گذشتن از رودخانه و ارتباط دوسوي رودخانه و مسافرت به شهرهاي ديگر از همان ابتدا ناگزير بوده اند که بر روي رودخانه پل (قنطره) بزنند صرف نظر از پل ساساني( پل شکسته روستاي کاج) در پايين دست رودخانه قم به فاصله 30کيلومتري شهر کنوني قم نزديک روستاي کاج که در مسير جاده ري به اصفهان بوده قديمي ترين پلها توسط اشعريان بر روي رودخانه زده شد که به نام سازنده آنها مشهور شد مثل: پل عبدويه (عبدوية بن عامر اشعرى)، پل سهلويه (سهل بن على بن سهل بن يسع اشعرى)، پل ابو علويه حسين بن عمران اشعري و پل بكجه/ يکجه، كه آن را يحيى بن على بن عبدالله اشعرى بنا كرد که البته از اين پلها چيزي جز نام در کتابها نمانده و  وجود خارجي ندارند.

 

 پل صفوي و قاجاري/علي خاني: منابع از پل ديگري در کنار مسجد عتيق/ جامع/امام عسکري کنوني که از آن  به نام دز پل/ درپل/ دژپل نيز ياد کرده اند. بعدها در زمان صفويه بر محل همين دزپل واقع در دروازه خاکفرج پل عظيمي تعبيه  شد که تعداد دهانه آن يازده عدد بوده و بعدها به علت شکستي که برداشت به واسطه عليخان سنقري(ريش بلند) نايب الحکومه قم به سال 1292سقف آن برداشته شد و بر پايه هاي آن سقفي بلند زد که مشتمل بر ده دهانه بود منابع هزينه ساخت اين پل را 2282تومان گزارش کرده اند اين پل بعدها نيز تعمير و دهانه اي به آن اضافه شد. با مکانيزه شدن شهر و عبور وسايل نقليه اين پل جوابگوي نياز مردم نبود و بعدها در سال 1321شمسي به همت آقاي حاج محمد رضا قمي که از تجار صاحب نام شهر بود دو پياده رو در دو طرف پل تعبيه کرد که افراد پياده از آنجا عبور کنند.

پل کمپاني لنج: اين پل که توسط کمپاني لنج جهت عبور از محور قم به اصفهان جاده قديم امامزاده عبدالله در محل شاه جمال تاسيس شد پل به قدري باريک بوده که فقط يک ماشين از آن مي گذشته و راننده بايد صبر مي کرده تا طرف مقابل عبور کند بعد از پل بگذرد.به همين دليل با زياد شدن ماشينها در آن زمان خودروهاي اصفهان از خيابان صفائيه عبور مي کرده اند و از پل ديگري که  ساخته شده بود عبور مي کردند اين پل هنوز پابر جاست و تعريض شده است

پل قطار: اين پل نيز جهت عبور قطار کاشان ساخته شده است و از روي آن ريل مي گذرد منطقه عبور آن از رودخانه نزديک مصلي است

پل آهنچي: اين پل در موقعيت مقابل حرم مطهر قرار دارد و توسط سيد رضا قمي از تجار شهر که به آهنچي معروف بوده ساخته شده است

پل نيروگاه:  براي ايجاد سهولت در رفت و آمد شهر به سمت نيروگاه و جلوگيري از ترافيک درجاده اراک ساخته شد

پل حجتيه:اين پل به ميدان شهداي کنوني و چهار راه فاطمي در سابق منتهي مي شود بين پل و چهار راه شهدا مدرسه علميه حجتيه وجود دارد که ظاهرا نام پل نيز به همين دليل انتخاب شده است

پل رضوي(استانداري)

پل رجايي(بوعلي/ تامين اجتماعي)

پل بازار( براي عبور افراد پياده در مقابل فيضيه است و در اطراف آن مغازه هايي تعبيه شده است

پل اتوبان قديم قم کاشان(کمر بندي) اين پل نزديک بوستان مهدي و در انتهاي باجک دوم قرار دارد و به دليل ساخت اتوبان جديد اين مسير تقريبا در داخل شهر است و فقط رانندگان مسير جاده قديم کاشان از آن مي گذرند.

پل اتوبان جديد قم اصفهان : از عوارضي قم مستقيما عبور کرده و پس از گذشتن ازهمين پل از روي  رودخانه  مسير کاشان ادامه مي يابد.

پل قمرود: اين پل در بخش قمرود ساخته شد و چند سال پيش در اثر عبور سيلاب شکسته و مخروبه شد که به جاي آن پل جديد ديگري ساخته شده اين پل ارتباط بيش از 20 روستا را با قم بر قرار مي کند

پل دلاک (جاذبه هاي تاريخي بيان شده)

پل شکسته کاج (جاذبه هاي تاريخي بيان شده)

پل روستاي قلعه چم امامزاده عبدالله

پل  روستاي کاج: اين پل بعد از انقلاب درست شده و به علت عبور آب رودخانه ساوه و قم که در محل دلاک به هم تلاقي پيدا مي کنند رفت و آمد در دوره پر آبي مشکل بوده و اهالي از طرف جاده قم _تهران و منظريه پس از گذشتن از رودخانه قره چاي با گذشتن از مسير طولاني به روستا مي رفته اند ارتباط روستاهاي کاج، محمد آباد، مشک آباد ، مظفر آباد، جعفر آباد ، سيد آباد و مسيله با بخش مرکزي و در نهايت قم از طريق اين پل صورت مي گيرد.

پل قطار روستاي کاج: اين پل نيز بر روي رودخانه قم و ساوه پس از اينکه در محل دلاک تلاقي کردند  چند کيلومتر پايين تر کنار روستاي کاج قرار گرفته و راه آهن سراسري از آن مي گذرد لازم به ياد آوري است که قطار از لبه کناري درياچه حوض سلطان مي گذرد که از جاذبه هاي طبيعي استان قم است.

محدوده جغرافيايي اين پلها از امامزاده عبدالله روستاي قلعه چم تا انتهاي استان در بخش مرکزي قمرود  در روستاي کاج است که مجموعا 15 پل مي شود تا سال 1386شمسي که بر روي رودخانه اناربار در استان قم زده شده است