برخي از آثار منطقه قمرود
قره تپه:
يكي از اين مكان هاي باستاني دشت قمرود قره تپه است. اين مكان كهن كه نمودي از نخستين زندگي هاي يكجانشيني است تا حدود پيروزي انقلاب ناشناخته بود. تا اينكه در سال 1357 ش عده اي سودجو براي استفاده در زمين هاي كشاورزي از اين منطقه خاك برداري مي كردند باعث شد كه توجه باستان شناسان به اين مكان جلب شود.
كاوش اوليه در سال هاي اوليه پس از پيروزي انقلاب توسط استاد كابلي آغاز شد. در اين منطقه 5 فصل تحقيق و كاوش صورت گرفت. قديمي ترين اثر بدست آمده در اين منطقه مربوط به عصر پارينه سنگي است و جديدترين اثر آن مربوط به «عصر ناصري» است. از اين منطقه يكي از بزرگترين خمره هاي قديمي با دهانه 22/1 سانتر متر بدست آمد كه هم اكنون در موزه ايران باستان است.
قديمي ترين سكونت گاه در قره تپه مربوط به 8 هزار سال پيش بوده و تخمين زده شده است كه اين تپه بين 8 تا 15 هزار سال قدمت دارد كه نشانگر اين است كه قره تپه يكي از قديمي ترين خاستگاه هاي زندگي در ايران بوده است. در اين منطقه آثار و ابنيه ايي از دوران پيش از اسلام و پس از اسلام در قالب پل ها، كاروانسراها، قلعه ها، ميل ها و بقاع متبركه ديده مي شود كه به برخي از آنان اشاره مي كنيم:
در قره تپه سه لايه معماري از يك دوره شناسايي شده است. از جمله آثار بدست آمده از اين مكان مي توان به درفش استخواني، كوزه سفالي، خمره دهان باز و ظروف سفالي متعلق به هزاره پنجم و ششم قبل از ميلاد اشاره كرد.
پل دلاك:
اين پل در شمال مَلِك آباد بر «روي رودخانه» مسيله كه دو رود قره چاي و قم رود را اندكي پيش از پل به هم پيوند مي دهند ساخته شده است. قسمتي از بقاياي پل هم اكنون باقي مانده است، گويا پل 18 چشمه داشته و كليه ملاط آن آجر، سنگ و ساروج بوده است. سازنده آن «امير حسين خان» از خاندان شيباني مي باشد.
قلعه هاي منطقه قمرود:
در منطقه قمرود جمعاً 8 قلعه به صورت نيمه ويرانه يا در شرف انهدام وجود دارد كه عبارتند از:
قلعه قمرود، قنبر علي، مظفر آباد، سام آباد، ملك آباد، سلطان باجي، ملك قلعه و شيرين قلعه.
اين قلعه ها كه جنبه نظامي و حفاظتي داشته و براي محافظت از راهها شكل گرفته بود تا پايان حكومت قاجار كه راه قم از منطقه قمرود مي گذشت از اين قلعه ها استفاده مي شد. در عصر ناصر الدين شاه «ميرزا نظام غفاري» در آبادي منطقه قمرود كوشيد.
بادگير و عمارت قمرود در خارج استان قم و در نواحي دشت قمرود واقع شده است.
درزمان ناصرالدين شاه قاجار به تيول ميرزا نظام مهندس الممالک درمي آيد وي پس ازورود به منطقه جايي را که امروز قمرود ناميده مي شود و مرکز دهستان قمرود است براي سکونت خود انتخاب مي کند و قلعه و خانه اربابي (عمارت بادگير) بسيار زيبايي درآن جا برپا مي دارد. خانه اربابي وحوض خانه با عمارت بادگير زيبايي وتناسب از کيلومترها فاصله از هر طرف خودنمايي مي کند. درحال حاضر از خانه اربابي فقط حوض خانه وبادگير آن باقي مانده است
كاروانسراها:
ساخت كاروانسراها با توجه به اوضاع اجتماعي، اقتصادي و مذهبي از روزگاران قديم در ايران مورد توجه خاص و عام بوده است.
در دوره اسلامي، بدليل وجود امنيّت سياسي و اقتصادي تجارت و داد و ستد كاروانسراها رونق گرفت. از جمله معروفترين كاروانسراهاي اين منطقه كه از عصر ساساني تا قاجار به يادگار مانده مي توان به موارد زير اشاره كرد:
الف) كاروانسراي كاج محمد آباد (عصر سلجوقي)
ب) كاروانسراي پل دلاك (صفويه – زنديه)
ج) كاروانسراي صدرآباد (صفويه)
د) كاروانسراي ديرگچي يا دير گجين يا دير کاج (ساسانيان – صفوي)
ه) كاروانسراي قمرود (قاجار)
ي) كاروانسراي حوض سلطان (قاجار)
و) ملك آباد (قاجار)
كاروانسراي حوضسلطان ، دير، صدر آباد و کاروانسراي سنگي محمد آباد
كاروانسراي حوضسلطان در بخش مركزي، شرق چشمه شور و شمال درياچه حوضسلطان در جاده تهران-قم قرار دارد و در دوره ناصرالدين شاه ساخته شده است.
كاروانسراي دير نيز در 65 كيلومتري جنوب تهران و در جاده قديم قم به ري كه يكي از راههاي ارتباطي مهم كشور بوده، واقع است. بناي اوليه اين كاروانسرا به روزگار ساسانيان ميرسد.
بقعه و گنبد شش امامزاده:
بقعه شش امامزاده بنايي است كه نسبتاً ساده به درازاي 5/22 متر و پهناي 5/14 متر و داراي دو ايوان يكي در جلو و ديگر در پشت آن واقع است.
شبستان بنا چهارگوش 58 × 58 و دروسط صندوق قبر به اندازه 5/2× 5/2 متر كه قبر 6 تن از امامزادگان را در بر مي گيرد، بنا متعلق به دوره قاجاريه است كه بوسيله مهندس الممالك در زمان مظفر الدين شاه شكل گرفت.
گنبد بنا در قرن چهاردهم تزيين شده است و در زير اين گنبد شش تن از نوادگان امام موسي كاظم(ع) بنام هاي (محمد، حسن، قاسم، حمزه، خالد و رقيه خاتون) به خاك سپرده شدهاند.
معماري بنا ساده و بومي است و با كاشي هفت رنگ قاجاري تزيين شده است. 92
اين بانوى پرهيزكار در بقعه شش امامزاده واقع در روستاى قمرود قم آرميده است در آن مكان به غير از وى، محمد، حسن، قاسم، حمزه و خالد نيز دفن شدهاند. نسب اين امامزادگان به امام موسى كاظم(ع) مىرسد. برخى از محققان احتمال دادهاند كه (محمد، حمزه و خالد) فرزندان ابوجعفر محمد صورانى بنحسين بناسحاق بنامام كاظم(ع) باشند
قلعه قمرود
قمرود داراي دو قلعه است كه يكي از اين قلعهها مربوط به دوره صفويه است و اكنون به صورت باربند از آن استفاده ميشود. قلعه ديگر را ميرزا نظام غفاري (مهندس الممالك) بنا كرده است. بناي قلعه در دو طبقه احداث شده و داراي حوض خانه، بادگير و بازارچه بوده است.
آب انبارها
موقعيت اقليمي استان قم موجب شده مردم در گذشته براي تأمين آب آشاميدني خود به ساخت آب انبارها روي آورند. بنابر اين آبانبارها در گذشته نقش بسزايي در زندگي مردم داشتهاند. قديمي ترين آبانبارها در قم در سال 1055 هجري قمري ساخته شده است. آب انبارهاي صدر آباد، كوه سفيد، كاج و دير از معروفترين آب انبارهاي بخش قمرود است آب انبار محمد آباد نيز به لحاظ ساختمان سنگ چين به صورت گنبد و بدون تعميرات با لاشه سنگ زيبايي خاصي دارد
ميلها
در كناره راههاي باستاني ايران به ويژه در دل كوير ستونهاي بلندي را ميبينيم كه از فرسنگهاي دور قابل مشاهده است. اينگونه ستونها را ميل مينامند و براي راهنمايي رهگذران جادههاي باستاني در مسير طولاني كوير ساخته شدهاند. در منطقه قمرود نيز نمونههايي از اين ميلهاي راهنما ديده مي شود كه ميل صفرعلي در غرب روستاي كاج با 6 متر ارتفاع، ميل بابابك از آن جملهاند.